Beş Vakit Namazın Kılınma
Şekli Namazlar;
farz, vacib, sünnet, müstehap ve nafile
kısımlarına ayrılır. Bunlar açıkladığımız
farzlarına, vaciblerine, sünnetlerine, adabına
riayet edilerek şu şekilde
kılınır: 1) Sabah
namazı:
Sabah namazının iki rekat sünnetini kılmak için
: "Niyet ettim bugünkü sabah namazının sünnetini
kılmaya" diye niyet edilir ve hemen eller, baş
parmak kulakların yumuşağına gelecek kadar
yukarıya kaldırılıp; "Allahu ekber (Allah
herşeyden yücedir)" diye tekbir alınır. Bundan
sonra eller bağlanır, "Sübhaneke Allahümme ve bi
hamdike ve tebarekesmük ve teala ceddük ve la
ilahe gayruk" ile "Eüzü billahi
mineşşeytani'r-racim (-İlahi rahmetten kovulmuş
olan şeytandan Allah'a sığınırım-)
Bismillahirrahmanirrahîm (Rahman ve Rahîm olan
Allah'ın adıyla başlarım) ve Fatiha okunur,
sonra "Amin (kabul buyur, ey Rabbimiz)" denir ve
bir miktar daha Kur'an okunur. Bu bir miktardan
maksat en az bir sure veya en az üç kısa ayet
veya üç kısa ayet uzunluğunda bir ayettir.
Bundan sonra "Allahu ekber" diye rükuya varılır,
bu durumda en az üç kere; "Sübhane Rabbiyel-azîm
(Yüce Rabbimi her türlü noksan sıfatlardan
tenzih ederim) denir. Sonra "Semiallahü limen
hamideh (Allah, hamdeden kulunun övgüsünü
işitmiştir)" denilerek ayağa kalkılır; ayakta
"Allahümme Rabbena ve lekel-hamd (Allahım, ey
Rabbimiz, hamd sana mahsustur)" denir, bundan
sonra "Allahu ekber" diye secdeye varılır,
secdede üç kere "Sübhane Rabbiyel a'la (Ey, en
yüce olan Rabbim! Seni her türlü noksan
sıfatlardan tenzih ederim)" denir, sonra "Allahu
ekber" denilerek kalkılır, bir tesbih miktarı
oturulup yine "Allahu ekber" diye ikinci secdeye
varılır, bunda da üç kere "Sübhane
Rabbiyel-a'la" denir. Bununla bir rekat
tamamlanmış olur. Bu
ikinci secdeden sonra "Allahu ekber" denilerek
ikinci rekata kalkılır. Ayakta yalnız Besmele
ile Fatiha ve bir miktar daha Kur'an okunur;
birinci rekatta olduğu gibi rüku ve secdelere
varılır; ikinci secdeden sonra oturulur ki bu
iki rekatlı bir namazda son oturuştur. Bunda
et-Tehiyyat ve Allahümme salli-barik ve "Rabbena
atina fiddünya haseneten" duaları sonuna kadar
okunur, sonra "es-Selamü aleyküm ve rahmetullah
(Allah'ın selamı ve rahmeti size olsun)" diye
sağ tarafa, sonra da yine "es-Selamü aleyküm ve
rahmetullah" diye sol tarafa yüz çevirerek selam
verilir. Bununla sağ ve sol tarafta bulunan
müminlere, meleklere ve mümin cinlere selam
verilmiş olur. Böylece iki rekatlı bir namaz
bitmiş bulunur. Bütün bu
tekbirler, tesbih ve kıraatler gizli, yani namaz
kılanın kendisi işitebileceği bir sesle gizlice
yapılır. Namazda erkekler
ile kadınların ellerini kaldırma, bağlama şekli,
rüku ile secdelerde ve oturuşlarda alacakları
durumlar "Namazın sünnetleri ve adabı"
konularında açıklanmıştır.
Sabah namazının iki rekat farzı ise şöyle
kılınır: Önce, erkeklere mahsus olmak üzere
kamet getirilir, sonra "Bugünkü sabah namazının
farzını kılmaya" diye niyet edilir ve eller,
kulakların hizasına kadar kaldırılarak "Allahu
ekber" diye namaza başlanır ve sabah namazının
sünnetinde belirtildiği üzere kılınıp
tamamlanır. Ancak sabah namazının farzında
Fatiha'dan sonra biraz fazla Kur'an okunması
sünnettir. Bu sünnetin en az miktarı kırk
ayettir. Bununla birlikte üç kısa ayet miktarı
okunması da caizdir. Vaktin çıkmasından
korkulduğu takdirde az ayet okunur. Hatta yalnız
Fatiha ile veya bir kaç ayet ile yetinilebilir.
Ebû Hanife'ye göre, farz olan kıraatin en az
sınırı, en az altı harf ihtiva eden bir ayettir.
"Sümme nazara (Sonra baktı)" ve "lem yelid
(doğurmadı)" ayetlerinde olduğu gibi (bk.
el-Kasanî, a.g.e., l, 110; İbnül-Hümam, a.g.e.,
l, 193, 205, 322 vd.; İbn Abidin, a.g.e., l,
415, Zeylaî, Tebyînül-Hakaik, l,104vd.; Bilmen,
a.g.e., s. 153 vd.). Tek
başına namaz kılan kimse, bu farzı kılarken
tekbirleri, Fatiha'yı, ilave edeceği sure veya
ayetleri ve "Semi-allahü limen hamideh"
cümlesini açık (sesli)
okuyabilir. 2) Öğle
namazı: Öğle
namazının ilk dört rekat sünnetinin önceki iki
rekatı, tam olarak sabah namazının iki rekat
sünneti gibi kılınır. Ancak bunda; "Bugünkü öğle
namazının sünnetine" diye niyet edilir ve bunda
ikinci rekattan sonraki oturuş, son oturuş değil
ilk oturuş olduğundan bu oturuşta yalnız
"et-Tehiyyat" okunur; Sonra "Allahu ekber" diye
ayağa kalkılır; Sübhaneke okunmaksızın, yalnız
Besmele ile Fatiha ve bir miktar daha Kur'an
okunarak, yine yukarıda belirtildiği şekilde
rüku ve secdelere gidilir, bundan sonra dördüncü
rekat için "Allahu ekber" denilerek ayağa
kalkılır, bunda da yalnız Besmele ile Fatiha ve
bir miktar daha Kur'an okunarak, yine
belirtildiği şekilde rüku ve secdelere varılır,
bundan sonra oturulur ki, bu son oturuştur.
Bunda "et-Tehiyyat" ile "Allahümme salli-barik"
ve "Rabbena atina..." duaları sonuna kadar
okunup iki tarafa selam verilir. Böylece bu dört
rekat sünnet kılınmış
olur. Öğle namazının dört
rekat farzı ise şöyle kılınır: Sünnetten sonra,
namaza aykırı bir şey ile uğraşmadan ayağa
kalkılır, kamet getirilir. "Bugünkü öğle
namazının farzını kılmaya" diye niyet edilir ve
eller yukarıya kaldırılarak "Allahu ekber" diye
tekbir alınır; ilk iki rekatı, sabah namazının
iki rekat farzı gibi kılınır. Ancak bu iki
rekattan sonraki oturuş, ilk oturuş olduğundan,
bunda yalnız "et-Tehiyyat" okunur; bundan sonra
"Allahu ekber" denilerek üçüncü rekata kalkılır;
yalnız Besmele ile Fatiha okunarak, rüku ve
secdelere varılır, sonra "Allahu ekber" diye
dördüncü rekat için ayağa kalkılır; yine Besmele
ile Fatiha suresi okunarak rüku ve secdelere
gidilir. Bundan sonra oturulur ki, bu son
oturuştur. Bunda "et-Tehiyyat" ile "Allahümme
salli ve barik" ve "Rabbena atina" duaları
sonuna kadar okunup, iki tarafa selam verilir.
Böylece farz da kılınmış
olur. Öğlenin farzında
okunacak ayetler, sabah namazında okunacak
ayetlerden çoğunlukla az
olur. Öğlenin son iki
rekat sünneti ise, "Bugünkü öğle namazının son
sünnetini kılmaya" diye niyet edilip, tam olarak
sabah namazının iki rekat sünneti gibi kılınır.
Bu son sünneti dört rekat olarak kılmak
müstehaptır. Bu takdirde ya her iki rekatta bir
selam verilir, yahut dört rekatın sonunda selam
verilir. Bu takdirde birinci oturuşta yalnız
"Rabbena atina..." duası okunmaz, "et-Tehiyyat",
"Salli-Barik" duaları okunur, üçüncü rekat için
tekbir alınarak ayağa kalkınca yine "Sübhaneke"
okunur ve bu son iki rekat da önceki iki rekat
gibi kılınır. Tek başına
kılan, öğle namazının gerek sünnetlerinde gerek
farzında gizli okur. 3) İkindi
namazı: İkindi
namazının dört rekat sünneti, müekked olmayan
sünnettir. Her iki rekatı bağımsız namaz
gibidir. Bu yüzden dört rekatın her iki rekatlık
bölümü sabah namazının iki rekat sünneti gibi
kılınır. Önce, "Bugünkü ikindi namazının
sünnetini kılmaya" diye niyet edilir. Bu namazın
ilk iki rekatı belirtildiği gibi kılınınca
oturulur. Bu bir son oturuş demektir. Bu yüzden
burada "et-Tehiyyat..." île birlikte "Allahümme
salli.,. ve barik..." okunur, yalnız "Rabbena
atina..." duası okunmaz, sonra "Allahu ekber"
diyerek üçüncü rekata kalkılır. "Sübhaneke..."
ile "Eüzü" ve "Besmele"den sonra Fatiha ve bir
miktar daha Kur'an okunarak rüku ve secdelere
varılır. Bundan sonra tekbir ile dördüncü rekata
kalkılarak, yalnız "Besmele" ile Fatiha ve bir
miktar daha Kur'an okunur. Sonra yine rüku ve
secdelere varılır. Bundan sonra oturulur ki, bu
da son oturuştur. Bunda "et-Tehiyyat" ile
"Allahümme Salli-barik,.." ve "Rabbena atina..."
duaları sonuna kadar okunarak iki tarafa selam
verilir. İkindi namazının
farzının kılışını: Bu da tam olarak öğle
namazının farzı gibi kılınır. Yalnız niyet
farklı olur, yani, "Bugünkü ikindi namazının
farzını kılmaya" diye niyet
edilir. Tek başına namaz
kılan kimse, ikindi namazının sünnetini de,
farzını da, öğle namazı gibi gizli okuyarak
kılar. 4) Akşam
namazı: Akşam
namazının üç rekat farzı, öğle ve ikindi
namazlarının ilk üç rekat farzları gibi kılınır.
Şöyle ki: "Bugünkü akşam namazının farzını
kılmaya" diye niyet edilip, namaza tekbir ile
başlanır. Yukarıda açıklanan şekilde ilk iki
rekat kılınarak oturulur. Bu, birinci oturuştur.
Bunda yalnız "et-Tehiyyat..." okunur. Sonra
üçüncü rekata kalkılarak yalnız "Besmele" ile
Fatiha okunur; sonra "Allahu ekber" denilerek
rüku ve secdelere varılır. Bundan sonra oturulur
ki, bu da son oturuştur. Bunda "et-Tehiyyat..."
ile "Salli-barik...' ve"Rabbena atina..."
duaları okunarak iki tarafa selam
verilir. Akşam namazının
farzında, vaktin darlığından dolayı kısa sureler
okunur. Akşam namazının
sünnetinin, kılınışı: Bu da; "Bugünkü akşam
namazının sünnetini kılmaya" diye niyet edilip,
tam olarak sabah namazının sünneti gibi kılınır.
Bu sünneti altı rekat olarak kılmak ise
müstehaptır. Bu takdirde bir, iki veya üç
selamla kılınır. İki rekatta bir selam verilirse
aynı şekilde kılınır. Bununla birlikte dört
rekatta bir selam verilip ikindi namazının
sünneti gibi de kılınabilir. Bu ziyade dört
rekata veya altı rekatın tamamına "Evvabîn
Namazı" denir (el-isra, 17/25; el-Heysemî,
Mecmau'z-Zevaîd, Mısır (t.y), II,
230). Tek başına namaz
kılan kimse, akşam namazının farzını da sabah
namazının farzı gibi açıktan okuyarak
kılabilir 5) Yatsı
namazı: Yatsı
namazının ilk dört rekat sünneti, müekked
olmayan sünnetlerdendir. Tam olarak ikindi
namazının dört rekat sünneti gibi kılınır. Dört
rekat farzı da tam olarak öğle ve ikindi
namazlarının farzları gibi eda olunur. İki rekat
son sünnetine gelince, bu da tam olarak sabah ve
akşam namazlarının iki rekat sünnetleri gibi
kılınır. Bunlarda yalnız niyetler değişmiş,
yatsı namazının farzına veya sünnetlerine niyet
edilmiş olur. Yatsı
namazının son sünneti de dört rekat olarak
kılınabilir (Zeylaî, Nasbu'r-Raye, II, 145 vd.;
eş-Sevkanî, Neylül-Evtar, III, 18;
eş-Şürünbülalî, Merakil-Felah, s. 64). Bu
takdirde tam olarak ilk dört rekatı gibi
kılınır. Bununla birlikte iki rekatta bir selam
vermek suretiyle de kılınabilir. Bu durumda her
iki rekat bağımsız namaz olacağı için
oturuşlarda "et-Tehiyyat...", "Salli-barik" ve
"Rabbena atina" duaları okunur. Geceleyin
kılınacak nafile namazlarda efdal olan da bu
şekilde iki rekatta bir selam
vermektir. Tek başına
namaz kılan kimse, yatsı namazının farzını sabah
namazı gibi açıktan (sesli) da
kılabilir.
Vitir Namazı: Kılınma
şekli: Üç rekattan
ibaret olan vitir namazı şu şekilde
kılınır: Önce; "Bugünün
vitir namazını kılmaya" diye niyet edilir. Sonra
"Allahu ekber" denilerek namaza başlanır.
"Sübhaneke..." ve "Eüzü" ile "Besmele"den sonra
Fatiha ve bir miktar daha Kur'an okunarak, rüku
ve secdelere varılır; sonra ikinci rekata
kalkılıp, yalnız "Besmele" ile Fatiha ve bir
miktar daha Kur'an okunarak yine rüku ve
secdelere varılır; bundan sonra oturulur ki, bu
birinci oturuştur. Burada yalnız
"et-Tehiyyat..." okunur; sonra "Allahu ekber"
denilerek üçüncü rekata kalkılır; bunda da
yalnız "Besmele" ile Fatiha ve bir miktar daha
Kur'an okunarak daha ayakta iken eller
kaldırılıp "Allahu ekber" diye tekbir alınır,
tekrar eller bağlanıp ayakta kunut duası okunur.
Sonra Allahu ekber" diye rüku ve secdelere
gidilir, sonra oturulur ki, bu da son oturuştur.
Bunda da yukarıdaki gibi "et-Tehiyyat..." ile
"Salli-barik" ve "Rabbena ati-na..." dualan
okunarak selam verilir.
